Creativiteit in teams: zo blijf je verbeteren én vernieuwen

Efficiënter werken, processen aanscherpen, kosten beheersen. Organisaties moeten blijven verbeteren. Maar optimaliseren wat er al is, is niet altijd genoeg. Soms vraagt een vraagstuk om een andere aanpak of een nieuwe oplossing. Juist dan is creativiteit nodig.

16 november 2026 3 minuten leestijd
Creativiteit in teams: zo blijf je verbeteren én vernieuwen

Volgens creativiteitsexpert Ir. Katrina Heijne is creativiteit daarom geen extraatje. Haar fascinatie ligt in de vraag hoe creativiteit werkt en hoe mensen en teams die bewuster kunnen inzetten. Ze onderzoekt wat creativiteit stimuleert en deelt die kennis.

Heijne is verbonden aan de TU Delft, docent in de master Kwaliteitsmanagement bij Schouten & Nelissen en auteur van de boeken ‘Road Map for Creative Problem Solving Techniques’ en ‘101 Ideeën voor ideeën’ en verschillende wetenschappelijke publicaties.

Waarom creativiteit in teams niet vanzelf ontstaat

Creativiteit is volgens Heijne geen vast talent dat je wel of niet hebt. "Iedereen is creatief en iedereen kan creatiever worden."

Daarvoor zijn volgens haar drie dingen nodig: motivatie, domeinkennis en creatieve vaardigheden.

Motivatie betekent dat je een vraagstuk echt wilt begrijpen: nieuwsgierig blijven, doorvragen en niet te snel genoegen nemen met het eerste antwoord. Domeinkennis gaat over je vak goed kennen. Hoe meer kennis en ervaring je hebt, hoe beter je mogelijkheden en oplossingen herkent. Creatieve vaardigheden helpen je bewust met ideeën en het proces eromheen om te gaan.

Ook degene die een idee werkbaar maakt, is creatief. Iemand kan met een vernieuwend idee komen, maar een ander kan ervoor zorgen dat het binnen beleid, processen en de dagelijkse praktijk uitvoerbaar wordt.

Toch ontstaan er niet automatisch creatieve ideeën en oplossingen zodra je een groep mensen bij elkaar zet.

"De eerste uitdaging is al: hoe zorg je ervoor dat je elkaar überhaupt begrijpt?"

Verschillende disciplines kijken vanuit verschillende perspectieven naar hetzelfde vraagstuk. Dat kan nieuwe inzichten opleveren, maar ook zorgen voor misverstanden.

Waar creativiteit in teams vaak vastloopt

Een eerste valkuil is aannemen dat iedereen hetzelfde probleem ziet. De één denkt bijvoorbeeld dat een proces niet goed is ingericht, terwijl een ander vooral een communicatieprobleem ziet. Als je dan meteen oplossingen gaat bedenken, werkt iedereen feitelijk aan een ander probleem.

Ook direct vragen “Wie heeft er een idee?” werkt niet altijd even goed. De eerste reactie kan de rest van de groep onbewust een bepaalde richting opsturen. Eerst individueel nadenken en iets opschrijven geeft meer ruimte voor verschillende invalshoeken.

Een andere valkuil is ideeën meteen beoordelen. Een voorstel krijgt dan reacties als: “Dat is te duur” of “Dat werkt hier niet.” Daarmee kan een interessante richting verdwijnen voordat die goed is onderzocht.

Volgens Heijne betekent kritisch kijken niet alleen zoeken naar wat er niet werkt. Benoem ook wat een idee juist zo sterk maakt.

Nieuwe ideeën zijn zelden direct uitvoerbaar. Tijdens de uitvoering moeten ze vaak worden aangepast aan systemen, regels of de dagelijkse praktijk. Benoem daarom niet alleen wat nog niet werkt, maar ook welk onderdeel behouden moet blijven. Anders kan de kracht van het oorspronkelijke idee tijdens de uitwerking verloren gaan.

Zo creëer je de voorwaarden voor creativiteit

Een goed creatief proces begint volgens Heijne met structuur.

Maak eerst samen duidelijk welk probleem je probeert op te lossen. Pas daarna ga je ideeën ontwikkelen en beoordelen.

Ook een heldere rolverdeling helpt. Degene die inhoudelijk eigenaar is van het vraagstuk is bij voorkeur niet dezelfde persoon als degene die het proces begeleidt.

Daarnaast is het belangrijk dat iedereen tegelijk in dezelfde fase zit van het creatieve proces: Eerst het probleem helder krijgen, dan ideeën ontwikkelen, daarna ideeën beter willen begrijpen en pas daarna beoordelen. Zo voorkom je dat de één het probleem nog probeert te doorgronden, terwijl een ander al oplossingen aandraagt en een derde die meteen afwijst.

Maak tijd voor creativiteit

Naast structuur is ook ruimte nodig. Juist daar ontbreekt het vaak aan: agenda’s zitten vol en ander werk wacht.

Het helpt volgens Heijne om iemand bewust een ochtend of middag ergens mee te laten experimenteren, zonder dat dagelijkse taken steeds tussendoor komen.

"Bewust ruimte in het hoofd van mensen creëren. Dat doet ook heel veel met creativiteit."

Daarbij hoort de durf om een idee te delen voordat het is uitgewerkt. Mensen hebben volgens Heijne de neiging om alles eerst uit te denken, terwijl je juist door iets te proberen het meest leert. Een eerste versie hoeft nog niet perfect te zijn. Is iets al helemaal gepolijst, dan krijg je al snel feedback op details, terwijl je juist wilt weten of de kern werkt.

Wanneer verbeter je en wanneer moet het anders?

Niet ieder vraagstuk vraagt om hetzelfde soort creativiteit. Sommige mensen vinden het prettig om iets stap voor stap beter te maken. Anderen zoeken sneller naar een fundamenteel andere aanpak.

Beide zijn volgens Heijne nodig.

In veel organisaties ligt momenteel de nadruk sterk op efficiënter en effectiever werken, kosten beheersen en mensen behouden. Dan krijgt verbeteren vanzelf veel aandacht. Maar het vermogen om te vernieuwen moet behouden blijven.

Er komt namelijk weer een tijd waarin je als organisatie meer ruimte kan én moet geven aan vernieuwing. Als het vermogen daartoe intussen verloren is gegaan, is dat lastig weer op te bouwen.

“De mindset moet blijven. Die mag niet verloren gaan.” Daarmee bedoelt ze de bereidheid om te blijven kijken hoe iets beter kan én open te staan voor een fundamenteel andere aanpak.

Een organisatie hoeft niet voortdurend te innoveren. Wel moet zij herkennen wanneer verder verbeteren genoeg is en wanneer het tijd wordt om iets fundamenteel anders te proberen.

Creativiteit als onderdeel van kwaliteitsmanagement

Voor kwaliteits- en verbetermanagers is het belangrijk beide bewegingen te herkennen. Soms vraagt een vraagstuk om een bestaand proces beter te maken, soms om een andere oplossing te ontwikkelen. Creativiteit helpt bij beide.

Daarbij gaat het niet alleen om het bedenken van een oplossing. Vaak moeten ook anderen anders gaan werken. Kijk daarom niet alleen naar de externe klant, maar ook naar de interne gebruiker: wie moet straks daadwerkelijk met het nieuwe proces, systeem of de nieuwe werkwijze werken? Betrek die persoon bij het probleem, mogelijke oplossingen en de uiteindelijke keuze.

Dat is ook wat Heijne haar studenten meegeeft. Niet één vaste methode, maar begrijpen waarom bepaalde aanpakken creativiteit stimuleren of juist blokkeren.

“De methode maakt niet zoveel uit, zolang je maar weet waarom bepaalde methodes of technieken worden gebruikt en waarom ze wel of niet werken.”

Wie dat begrijpt, kan bewuster bepalen wat een team nodig heeft om niet alleen beter, maar soms ook echt anders te werken.